آلودگی اطلاعات و ضرورت مقابله با آن در سازمان ها
چکیده
اطلاعات از دیدگاه‌های مختلف به گونه‌های مختلف تعریف شده است؛ اما توصیف‌هایی که از اطلاعات ارائه شده در یک نکته مشترک است و آن اینکه اطلاعات چیزی است که تصمیم‌گیری‌های ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این توصیف از ابتدایی‌ترین تا پیچیده‌ترین اطلاعات را در بر می‌گیرد. بنابراین اطلاعات و تصمیم‌گیری دو روی یک سکه‌اند. اگر کارکرد این مسائل را در برنامهریزی و طرح‌های اقتصادی و نظامی و پژوهش‌های علمی مورد ملاحظه قرار دهیم، اهمیت اطلاعات و طبقه‌بندی آن روشن میشود. امروزه صحت و دقّت اطلاعات برای تصمیم‌گیری‌های سطوح خرد تا کلان، حائز اهمیت بسیاری است و آلودگی‌های مربوط به داده و اطلاعات، می‌توانند مشکلات زیادی را در این فرایند ایجاد کنند. علاوه بر این، مدیریت هوشمندانه اطلاعات، نیازمند در اختیار داشتن اطلاعات سالم، باکیفیت و با کمترین میزان آلودگی است. آلودگی اطلاعات در اصطلاح به آمیزش اطلاعات درست با نادرست و به تعبیر دیگر، دگرگون کردن کیفیت یا صحت محتوای اطلاعات بر اثر ورود عناصر دیگر اطلاق میشود. در سازمان‌هایی که اطلاعات مبادله شده، طبقه‌بندی شده و دارای اهمیت زیاد هستند و بر اساس آنها تصمیم‌گیری صورت می‌پذیرد، شناخت مفهوم آلوده شدن داده و اطلاعات و سعی در مقابله با آن، بسیار حیاتی به نظر می‌رسد. در این مقاله به بررسی انواع آلودگی‌های اطلاعاتی، انواع مشکلات ناشی از آنها در سازمان‌ها و ارائه‌ی روشهایی برای پیش‌گیری و رفع این معضلات پرداخته شده است.
۱- کلیات
۱-۱ . مقدمه
در طول چند دهه اخیر، نقش و فرایند اطلاعات در حوزه صنایع و اقتصاد به طور معناداری از ارتباطات انسانی به جریان پرتکاپوی فعلی در جامعه اطلاعاتی تغییر مسیر داده است. پیش از این، اطلاعات عاملی ارتقاء دهنده بود که تصمیمات آن جنبههای روزمره و جاری را در ابعاد اقتصادی بهبود میبخشید، ولی اینک اطلاعات یک نیاز اساسی است که به سادگی تولید، ذخیره و بازیابی شده و جزء بدنه نیازهای انسانی است. در معنایی ساده، اطلاعات از چارچوب پیوستاری به مفهوم تعیینکنندهی وضعیت ارتقاء یافته است؛ اما مسئله مهمی که باید به آن توجه کرد این است که اطلاعاتی که از مجراها و منابع مختلف گردآوری میشوند ممکن است ضد و نقیض یا غیر قابل مقایسه باشند.
نوشتههای بسیاری وجود دارند که در آنها اطلاعات نادرست به صورت عمدی یا غیر عمدی نشر یافته است. به عبارتی دچار آلودگی هستند. آلودگی اطلاعات به معنای اخص کلمه یعنی آلودن اطلاعات درست به نادرست؛ به تعبیر دیگر از بین بردن ارزش، کیفیت، صحت و محتوای اطلاعات بر اثر دخالت اطلاعات نادرست را آلودگی اطلاعات گویند. در این مقاله سعی شده است با تشریح مفهوم آلودگی اطلاعات، انواع آن و دلایل پیدایش آن در سیستم‌های مبتنی بر اطلاعات، سازمان‌ها را نسبت به مشکلات حاصل از آلودگی اطلاعات آگاه کرده و راهکاری مناسب برای جلوگیری از آن، پیشنهاد کنیم.
۱-۲ . طرح مسئله
اطلاعات در عصر جدید به سرعت ایجاد و با استفاده از ابزارهای الکترونیکی در کمتر از چند ثانیه در سراسر دنیا منتشر میشوند. پیشرفت چرخه تولید و انتقال اطلاعات به حدی گسترش یافته که اصطلاحاتی چون «انفجار اطلاعات» در متون پا به عرصه وجود گذاشت. یکی از نتایج انفجار اطلاعات، آلودگی اطلاعات است. پاک بودن و با کیفیت بودن این اطلاعات و دانش حاصل از آن مسئله‌ای بسیار مهم است که معمولاً مورد توجه قرار نمی‌گیرد به طوری که در واقعیت درصد بالایی از اطلاعات موجود در نظامهای اطلاعاتی سازمان‌ها ازجمله دولتی و غیر دولتی، دچار آلودگی‌هایی از انواع مختلف همچون تکراری بودن، ناقص بودن، به‌روز نبودن، نامعتبر بودن و غیره هستند. این موضوع می‌تواند باعث نارضایتی مخاطب، کاهش سود و افزایش قیمت به همراه افزایش زمان برای تصفیه دادهها شود.
با نگاهی عمیق‌تر به موضوع، به سهولت می‌توان فهمید که از بین بردن این‌گونه آلودگی‌ها تا حد زیادی می‌تواند در پیشبرد اهدافی همچون تصمیم‌گیری‌های کلان سازمانی، مدیریت دانش و ایجاد نظام اطلاعاتی هوشمند در سازمان مفید واقع شود.
از این رو بایستی راهکارهایی عملی و مفید برای حل مشکلات تولید اطلاعات، نگهداری اطلاعات، داده‌کاوی و غیره یافت شود تا هزینه‌های مادی و معنوی این امور، کاهش یافته و در ازای آن سرعت نیل به هدف اصلی نظام، یعنی توسعه‌ی دانایی محور، افزایش یابد.
۱-۳ . مرور ادبیات
پژوهش حاضر به بررسی موردی میپردازد که تا به امروز به این شکل و شیوه به آن نگریسته نشده است و تنها برخی از محققان به صورت پراکنده به زوایای مختلف آن پرداخته‌اند. طی جستجوهای انجام شده در منابع داخلی و خارجی، پژوهشی که اختصاصاً به موضوع آلودگی اطلاعات پرداخته باشد یافت نشد. منابع بازیابی شده در پیشینه این پژوهش هر یک به نوعی به بررسی آلاینده‌های اطلاعاتی، وجود یا عدم وجود آن، در پایگاههای اطلاعاتی پرداخته‌اند. تنها دو مقاله در داخل در حوزه آلودگی اطلاعات یافت شد؛ اولین مقاله با عنوان «آلودگی اطلاعات» توسط دکتر علیرضا نوروزی نگاشته شده است. در این مقاله به مباحث نظری این حوزه پرداخته شده است. وی بعد از ارائه تعریف آلودگی اطلاعات به مقایسه آن با مفهوم انفجار اطلاعات پرداخته و آن دو را بسیار نزدیک به هم میداند. در ادامه مدل آلودگی اطلاعات را ارائه میکند. در نهایت نتیجهگیری کلی آن این است که عیب‌هایی در نظام اطلاعاتی وجود دارد که موجب آلودگی اطلاعات میشوند.
دومین مقاله در سال ۱۳۸۹ با عنوان «بررسی آلودگی اطلاعات در پایگاههای اطلاعاتی پزشکی منتخب دانشگاه علوم پزشکی مشهد از دیدگاه اعضای هیئت علمی» توسط هما طلاچی و میترا زارعی در نشریه مدیریت سلامت منتشر شد که نتیجهگیری کرده که در برخی موارد پایگاههای اطلاعاتی داخلی در زمینه حذف یا تقلیل آلاینده‌های اطلاعات عملکرد بهتری را از خود نشان داده‌اند.