سالروز شهادت میرزا تقی خان امیرکبیر

سالروز قتل امیر کبیر بزرگ مرد تاریخ را گرامی میداریم

درباره میرزا تقی خان امیرکبیر

میرزا تقی خان امیرکبیر اهل فراهان است نام اصلی میرزا تقی خان، "محمد تقی" است. او در خانواده‌ای از طبقات پایین جامعه در سال 1186 خورشیدی به دنیا آمد.

امیر در کودکی هنگامی که ناهار فرزندان قائم مقام را می‌آورد، برای باز پس بردن ظروف در حجره می‌ایستاد و آنچه معلم به ایشان می‌آموخت، فرامی‌گرفت. روزی قائم مقام به آزمایش پسرانش آمد و هر چه از آنان پرسید، ندانستند. اما امیر جواب داد.

قائم مقام پرسید: تقی تو کجا درس خوانده‌ای؟ وی گفت: روزها که غذای آقازاده‌ها را می‌آورم، ایستاده می‌شنوم. قائم مقام انعامی به او داد، نگرفت و گریه کرد. به او گفت چه می‌خواهی؟ وی گفت: به معلم امر فرمایید درسی را که به آقازاده‌ها می‌دهد به من هم بیاموزد. قائم مقام پذیرفت و معلم را فرمود تا به او  نیز بیاموزد.

دوران کودکی و جوانی میرزا تقی خان زیر نظر و تربیت قائم مقام سپری شد. به تدریج کار او در محدوده شغل دبیری قرارگرفت و از رموز و ضوابط امور اداری و دیوانی به خوبی آگاهی یافت و به خاطر کفایت و لیاقتی که وی از خود نشان داد و بیشتر از آن علاقه شدیدی که ناصرالدین شاه به وی داشت به سمت صدراعظمی شاه منصوب شد.

 

عناوین میرزا تقی خان امیرکبیر

کربلایی محمد تقی، میرزا محمدتقی‌خان، مستوفی نظام، وزیر نظام، امیر نظام، امیر کبیر، امیراتابک اعظم، وی همچنین شوهرخواهر ناصر الدین شاه نیز بود.

خصایص اخلاقی امیر کبیر

  • در عزمش استوار بود
  • هیچ کس نمی‌توانست میرزا تقی خان را از تصمیمش باز دارد
  • حد شناسی از خصوصیات سیاسی اوست و چون می دید سیاستی پیشرفت ندارد، روش خود را تغییر می داد.
  • درستی و کردار نیک از نشانه‌های دیگر استحکام اخلاقی وی بود.
  • جنبه دیگر اخلاق استوار امیر اینکه به گفته و نوشته خویش ارزش میگذاشت. هر چه می گفت اجرا میکرد، به هیچ وجه از حرف خود باز نمیگشت.
  • دلیر و جسور بود.
  • رفتاری متین و سنگین داشت.
  • مناعت طبع داشت.

عزل امیر کبیر به دستور شاه

ابتدا از  صدارت و پیشکاری شاه برکنار شد، ولی مقام امارت نظام را همچنان ادامه میداد. دستور شاه در تاریخ هجدهم محرم 1268 شب هنگام به میرزا تقی خان ابلاغ گردید:

متن حکم بدین شرح است : "چون صدارت عظمی و وزارت کبری زحمت زیاد دارد، و تحمل این مشقت بر شما دشوار است، شما را از آن کار معاف کردیم. باید به کمال اطمینان مشغول امارت نظام باشید. و یک قبضه شمشیر و یک قطعه نشان که علامت ریاست کل عساکر است، فرستادیم و به آن کار اقدام نمائید؛ تا امر محاسبه و سایر امور را به دیگران از چاکران که قابل باشند واگذاریم."

ناصرالدین‌شاه قاجار پس از ابلاغ حکم خطاب به امیر کبیر گفت: " ای کاش هرگز پادشاه نبودم... که چنین کاری بکنم "، و این امر نشانه ای است از ناتوانی و ضعف نفسانی شاه که نمی توانست اراده خود را بر اطرافیانش تحمیل کند.

دشمنی اطرافیان شاه مانند آقاخان نوری و مهدعلیا و نادانی ناصرالدین شاه باعث شد تا در ۲۰ محرم سال ۱۲۶۸ هجری قمری، امیرکبیر از صدارت عزل و در ۲۵ محرم از امارت نظام و از تمام مشاغل دولتی برکنار گردد و چند روز بعد به کاشان تبعید شود.

توطئه کشتن میرزا تقی خان (امیر کبیر)
   
دشمنان امیر کبیر ناصرالدین‌شاه را محاصره کردند. و بر علیه میرزا تقی خان توطئه کردند. عوامل اصلی توطئه عبارت بودند از: مهدعلیا، میرزا آقاخان نوری، پسر دائیهای شاه از جمله شیرخان عین الملک ایلخان طایفه قاجار، و سردار محمدحسن خان ایروانی داماد محمد شاه.

اعدام امیر به فرمان ناصرالدین‌شاه  
روزگار تبعید به چهل روز رسید و دشمنان وجود او را بیش از این تحمل نکرده و سرانجام وی به فرمان ناصرالدین شاه در روز جمعه ۲۰ دی سال ۱۲۳۰ به دست نالایقی چون حاج علیخان مراغه‌ای معروف به حاجب‌الدوله در حمام فین کاشان به شهادت رسید.

خدمات امیر کبیر در دوره صدارت:

  • ایجاد نظم در جامعه
  • ریشه کن کردن رشوه‌خواری در جامعه
  • تأسیس اداره آگاهی
  • واگذاری محاکم شرع به علمای صالح و براندازی رسم شکنجه
  • ایجاد چاپارخانه برای مرسولات پستی، ایجاد میدان توپخانه و عمارت آن و همچنین سبزه میدان تهران
  • ساخت ۲۰۰خانه در بیرون شهر برای مردم
  • تاسیس مدرسه دارالفنون و راه‌اندازی نخستین روزنامه در ایران به نام وقایع اتفاقیه
  • تاسیس کارخانه‌های پارچه بافی، شکر ریزی، چینی و بلورسازی، کاغذ سازی، چدن ریزی
  • فرستادن ایرانیان به خارج برای تحصیلات و تدریس در ایران
  • استخدام استادان خارجی و تصمیم به جایگزینی آنها با ایرانیان
  • ترویج ترجمه و انتشار کتب علمی
  • ترویج ساده نویسی و لغو القاب
  • مرمت ابنیه تاریخی
  • فرستادن صنعتگر به روسیه و مقابله صنعتی با روسیه توسط دست توانای استاد کاران اصفهانی
  • بسط فلاحت و آبیاری
  • توسعه تجارت داخلی و خارجی
  • کوتاه کردن دست اجانب در امور کشور
  • تعیین مشی سیاسی معینی در سیاست خارجی
  • اصلاح امور مالی و تعدیل بودجه